Alcohol en verkeer gaan niet samen. Wie met te veel op achter het stuur kruipt en daarbij betrapt wordt, kan rekenen op een reactie van de overheid. In ernstige gevallen is die reactie strafrechtelijk en stelt het OM strafvervolging in. Daarnaast heeft het CBR een bestuursrechtelijke taak en legt het maatregelen op die preventief het gebruik van alcohol in het verkeer tegen te gaan.

Een van die maatregelen is het zogeheten alcoholslot waarbij iemand eerst in een apparaatje in zijn auto moet blazen, voordat hij kan starten. Deelname aan het alcoholslotprogramma (asp) wordt opgelegd bij een bestuurder van een auto die bij een controle een (veel) hoger alcoholgehalte in zijn adem of bloed heeft dan toegestaan. Het verplicht volgen van het alcoholslotprogramma kost de deelnemer tussen de 4000 en 5000 euro.

Over de eventuele samenloop van strafrechtelijke handhaving en het alcoholslotprogramma in individuele gevallen heeft de Hoge Raad op 3 maart 2015 uitspraak gedaan. Op 4 maart 2015 heeft de Raad van State uitspraak gedaan over het alcoholslotprogramma van het CBR.
Wat zeggen de Hoge Raad en de Raad van State over het alcoholslotprogramma?

De Hoge Raad heeft het eerdere oordeel van het gerechtshof Den Haag bevestigd dat het OM niet-ontvankelijk is in strafzaken over rijden onder invloed, als het CBR aan de verdachte eerder het alcoholslotprogramma heeft opgelegd. De Hoge Raad vindt namelijk dat de bestuurlijke maatregel van het alcoholslotprogramma erg lijkt op de situatie dat een rechter de betrokkene bestraft. Een algemeen rechtsprincipe luidt dat iemand niet tweemaal voor hetzelfde vergrijp gestraft mag worden. Daarom vindt de Hoge Raad dat het OM geen strafzaak wegens alcoholgebruik in het verkeer mag voeren tegen verdachten die eerder een alcoholslotprogramma opgelegd hebben gekregen door het CBR.

De Raad van State heeft bepaald dat het CBR het alcoholslotprogramma niet meer mag opleggen. De reden is dat het alcoholslotprogramma geen ruimte biedt om een individuele afweging te maken wanneer het in een concreet geval ingrijpende gevolgen heeft voor de bestuurder. Het verplicht opleggen van een alcoholslotprogramma leidt daarom in de praktijk tot ongelijkheid en willekeur, omdat het voor de één veel ernstiger gevolgen heeft dan voor de ander, aldus de Raad van State.

Wat betekent dit voor lopende strafzaken over alcoholgebruik in het verkeer?

Als het CBR in deze zaken eerder een alcoholslotprogramma heeft opgelegd, moet het OM deze zaken seponeren. Een eerste schatting leert dat het om zo’n duizend zaken gaat. Betrokkenen krijgen hiervan schriftelijk bericht van het OM.

In lopende zaken waarin nog niet definitief een alcoholslotprogramma is opgelegd, kan het CBR andere maatregelen opleggen, zoals de Educatieve Maatregel Alcohol (EMA) of – in geval van recidive – een Onderzoek Geschiktheid.

Overigens heeft het CBR sinds najaar 2014 geen alcoholslotprogramma meer opgelegd in afwachting van de uitspraken van de Hoge Raad en de Raad van State.

Zou het kunnen dat door de uitspraak van de Hoge Raad verkeersstrafzaken worden geseponeerd waarin gewonden of zelfs doden zijn te betreuren?

Nee, seponering vindt plaats als een verdachte alléén voor dronken rijden wordt vervolgd (artikel 8 Wegenverkeerswet) en het CBR al een alcoholslotprogramma heeft opgelegd. In dat geval zegt de Hoge Raad dat je niet twee keer voor hetzelfde feit mag worden vervolgd.

Wie daarnaast een ongeluk met persoonlijk letsel heeft veroorzaakt, wordt ook vervolgd onder artikel 5 of artikel 6 van de Wegenverkeerswet. Dat is een ander strafbaar feit dan het feit waarvoor het alcoholslotprogramma is opgelegd. Van een tweede vervolging voor hetzelfde feit is dus geen sprake en er zal dus gewoon vervolgd worden.

Wat betekent dit voor afgeronde strafzaken rond alcoholgebruik in het verkeer waarin zowel een alcoholslotprogramma is opgelegd als een straf?

De Hoge Raad heeft gezegd dat mensen die eerder zowel een alcoholslotprogramma kregen opgelegd als strafrechtelijk vervolgd werden wegens rijden onder invloed, geen herziening van de veroordeling kunnen vragen.

Ik heb een oproep gekregen voor de OM-zitting wegens rijden onder invloed. Gaat deze zitting – gelet op de uitspraken – nog wel door?

Zolang u hierover van het OM geen bericht ontvangt, zal de zitting gewoon doorgang vinden.

Waar kan ik terecht voor meer informatie over strafzaken rond alcoholgebruik in het verkeer?
Voor meer informatie over strafzaken rond alcoholgebruik in het verkeer kunt u bellen met Parket CVOM, tel. 088 699 6666 (tussen 8.00 en 17.00 uur).

Waar kunt u terecht voor meer informatie over het alcoholslotprogramma, bijvoorbeeld omdat u daaraan deelneemt?
Voor mensen die al een alcoholslot hebben, verandert er niets. Zij blijven in het programma. Meer informatie over wat de recente uitspraken betekenen voor het alcoholslotprogramma vindt u op de website van het CBR.

Bron: Openbaar Ministerie